Minder luisterinspanning met AI in hoortoestellen: wat betekent dat voor u?

Waarom luisteren soms zo vermoeiend is

Veel mensen denken bij gehoorverlies vooral aan “minder hard horen”. Maar in de praktijk is slechthorendheid veel ingewikkelder dan dat. Het gaat niet alleen om volume. Het gaat vooral om verstaan.

U kunt geluid misschien nog wel horen, maar spraak verstaan in rumoer is een heel ander verhaal. Denk aan een verjaardag, restaurant, vergadering, sportkantine of drukke winkel. Er praten meerdere mensen tegelijk, er klinkt servies, muziek of verkeer op de achtergrond en ondertussen probeert u één gesprek te volgen.

Dat vraagt veel van uw gehoor, maar ook van uw hersenen. Uw brein moet voortdurend puzzelen: welk geluid is belangrijk, welke stem hoort bij wie, welk woord werd net gezegd en wat past logisch in de zin? Die mentale inspanning noemen we luisterinspanning.

En die luisterinspanning kan behoorlijk vermoeiend zijn.

Wat is luisterinspanning?

Luisterinspanning is de moeite die uw hersenen moeten doen om geluid en spraak te verwerken. Bij goed verstaan gaat dit vaak vanzelf. Maar wanneer spraak onduidelijk wordt, moet uw brein harder werken.

Dat merkt u bijvoorbeeld aan:

• sneller vermoeid zijn na een gesprek;
• moeite hebben om gesprekken in groepen te volgen;
• afhaken tijdens verjaardagen of etentjes;
• hoofdpijn of spanning na veel luisteren;
• het gevoel dat u “wel hoort, maar niet verstaat”;
• minder energie aan het einde van de dag.

Luisterinspanning is dus niet hetzelfde als gehoorverlies, maar het hangt er wel sterk mee samen. Twee mensen met ongeveer hetzelfde gehoorverlies kunnen toch een heel andere luisterervaring hebben. De één redt zich redelijk in rumoer, terwijl de ander volledig uitgeput raakt van een uur visite.

Daarom wordt er in de hoorzorg steeds meer gekeken naar de vraag: hoeveel moeite kost luisteren eigenlijk?

Waarom spraak verstaan in rumoer zo lastig is

Spraak verstaan in lawaai is één van de grootste uitdagingen voor mensen met gehoorverlies. In een rustige kamer kunt u iemand vaak nog prima volgen. Maar zodra er achtergrondgeluid bij komt, wordt het moeilijker.

Dat komt doordat spraak en lawaai elkaar overlappen. Uw hoortoestel moet dan proberen te bepalen wat spraak is en wat achtergrondgeluid is. Traditionele hoortoestellen doen dat met richtinggevoelige microfoons en ruisonderdrukking. Die technieken zijn al jarenlang belangrijk en worden steeds beter.

Toch blijft het lastig. Want het echte leven is rommelig. Geluid komt niet netjes van één kant. Mensen bewegen, stemmen wisselen, achtergrondgeluiden veranderen en de omgeving blijft niet gelijk.

Daarom zetten fabrikanten steeds meer in op slimme signaalverwerking en kunstmatige intelligentie. Een voorbeeld daarvan is Spheric Speech Clarity van Phonak.

Wat is Spheric Speech Clarity?

Spheric Speech Clarity is een slimme techniek in de Phonak Audéo Sphere Infinio-hoortoestellen. Deze techniek gebruikt een zogenoemd deep neural network. Dat is een vorm van kunstmatige intelligentie die getraind is om spraak en achtergrondgeluid beter van elkaar te scheiden.

In eenvoudige woorden: het hoortoestel probeert spraak duidelijker naar voren te halen en storende achtergrondgeluiden minder overheersend te maken.

Het doel is niet om de wereld stil te maken. Dat zou ook onnatuurlijk zijn. Het doel is om de stem die u wilt volgen beter verstaanbaar te maken, zodat u minder hoeft te puzzelen.

Dat is vooral belangrijk in situaties met veel achtergrondgeluid, zoals:

• een restaurant;
• een verjaardag;
• een drukke woonkamer;
• een vergadering;
• een winkel;
• een bijeenkomst;
• een gesprek met meerdere mensen tegelijk.

Onderzoek naar luisteren met minder inspanning

Phonak publiceerde een Field Study News-artikel over een wetenschappelijke studie waarin is gekeken naar luisterinspanning bij ervaren hoortoestelgebruikers. In deze studie werd gebruikgemaakt van een techniek die fNIRS heet. Dat staat voor functional Near-Infrared Spectroscopy.

Dat klinkt ingewikkeld, maar het idee is goed uit te leggen.

Met fNIRS kan worden gemeten hoeveel activiteit er is in bepaalde hersengebieden tijdens een taak. In dit geval ging het om luisteren naar spraak in lawaai. De onderzoekers keken naar zuurstofveranderingen in de prefrontale cortex, een deel van de hersenen dat betrokken is bij aandacht, concentratie en mentale inspanning.

Wanneer luisteren moeilijker wordt, moeten deze hersengebieden vaak harder werken. Wanneer luisteren makkelijker wordt, kan de hersenactiviteit die met inspanning samenhangt juist afnemen.

Met andere woorden: fNIRS kan helpen om te zien hoeveel mentale energie luisteren kost.

Wat werd er onderzocht?

In de studie deden 26 ervaren hoortoestelgebruikers mee. De deelnemers hadden een mild tot matig-ernstig sensorineuraal gehoorverlies en waren gemiddeld rond de 69 jaar oud. Zij droegen allemaal aan beide oren hoortoestellen.

De onderzoekers vergeleken twee luisterprogramma’s:

1. Calm Situation
   Dit is een programma voor rustige luistersituaties.
2. Spheric Speech in Loud Noise
   Dit programma gebruikt onder andere Spheric Speech Clarity, richtinggevoelige microfoons en geavanceerde ruisonderdrukking voor moeilijke luistersituaties met lawaai.

De deelnemers moesten spraak verstaan in achtergrondlawaai. Daarna werd gekeken naar drie dingen:

• hoe goed zij de spraak konden verstaan;
• hoeveel luisterinspanning zij zelf ervaarden;
• hoeveel hersenactiviteit er zichtbaar was in gebieden die te maken hebben met mentale inspanning.

Wat kwam er uit het onderzoek?

De resultaten zijn interessant. Met het programma Spheric Speech in Loud Noise:

• verbeterde de luisteraccuratesse met ongeveer 14%;
• daalde de ervaren luisterinspanning;
• veranderde de beoordeling van luisteren gemiddeld van “matige inspanning” naar “weinig inspanning”;
• was er minder activiteit in een hersengebied dat betrokken is bij inspannend luisteren.

Dat laatste is belangrijk. Het laat zien dat het niet alleen gaat om “ik hoor iets beter”, maar ook om: mijn hersenen hoeven minder hard te werken om het gesprek te volgen.

Voor veel hoortoestelgebruikers is dat misschien wel net zo belangrijk als verstaanbaarheid. Want een gesprek volgen is fijn, maar het moet ook vol te houden zijn.

Waarom is minder luisterinspanning belangrijk?

Minder luisterinspanning kan in het dagelijks leven veel verschil maken. Als u minder energie nodig heeft om te verstaan, houdt u meer energie over voor het gesprek zelf.

Dat betekent dat u niet alleen woorden opvangt, maar ook beter kunt meedoen. U kunt reageren, lachen, nadenken, emoties oppikken en betrokken blijven.

Veel slechthorenden herkennen dit verschil. Soms lukt het technisch gezien nog wel om een gesprek te volgen, maar kost het zoveel energie dat het niet prettig meer is. Dan komt de vermoeidheid later. Na een verjaardag. Na een werkdag. Na een lunch in een druk restaurant.

Een goed ingesteld hoortoestel moet daarom niet alleen helpen om geluid harder te maken. Het moet vooral helpen om verstaan makkelijker te maken.

AI in hoortoestellen: handig hulpmiddel, geen wondermiddel

Het is belangrijk om realistisch te blijven. AI in hoortoestellen betekent niet dat u nooit meer moeite heeft met luisteren. Een hoortoestel kan beschadigd gehoor niet volledig herstellen.

Ook met de beste techniek blijven sommige situaties lastig. Denk aan extreem lawaai, grote groepen, slechte akoestiek of mensen die door elkaar praten. Daarnaast verschilt het resultaat per persoon. Uw gehoorverlies, gehoorgeschiedenis, gewenning, instellingen en persoonlijke voorkeuren spelen allemaal mee.

Maar slimme technieken zoals Spheric Speech Clarity kunnen wel helpen om spraak in lawaai beter te onderscheiden. En als dat lukt, kan dat de luisterinspanning verlagen.

Dat is precies waarom deze ontwikkeling zo interessant is.

Wat betekent dit voor de keuze van een hoortoestel?

Bij het kiezen van een hoortoestel is het verstandig om verder te kijken dan alleen “hoort u het geluid?” De betere vraag is:

Kunt u gesprekken volgen in de situaties die voor u belangrijk zijn?

Voor de één is dat een rustige woonkamer. Voor de ander is dat een druk restaurant, een schoolplein, de kerk, een vergadering of een sportkantine.

Bespreek daarom altijd met uw audicien waar u vooral tegenaan loopt. Heeft u moeite met één-op-één gesprekken? Of vooral in groepen? Bent u na gesprekken erg moe? Vermijdt u bepaalde situaties omdat luisteren te inspannend is?

Dat zijn allemaal belangrijke aanwijzingen.

Een hoortoestel met geavanceerde spraak-in-lawaai-techniek kan dan passend zijn. Zeker wanneer u vaak in rumoerige situaties komt en merkt dat verstaan veel energie kost.

Voor wie kan Phonak Audéo Sphere Infinio interessant zijn?

Phonak Audéo Sphere Infinio kan interessant zijn voor mensen die:

• moeite hebben met spraak verstaan in achtergrondgeluid;
• gesprekken in groepen vermoeiend vinden;
• vaak in rumoerige omgevingen komen;
• merken dat luisteren veel energie kost;
• al hoortoestellen dragen, maar in lawaai tekortkomen;
• behoefte hebben aan moderne techniek met slimme spraakverwerking.

Dat betekent niet dat dit hoortoestel voor iedereen automatisch de beste keuze is. Soms is een ander type hoortoestel passender. Soms speelt draagcomfort, bediening, koppeling met de telefoon, batterijduur of prijs een grotere rol.

Daarom blijft goed advies belangrijk.

Waarom onderzoek naar luisterinspanning zo waardevol is

Veel hoortoestelonderzoek richt zich op spraakverstaan: hoeveel woorden worden goed herhaald? Dat is belangrijk, maar het vertelt niet het hele verhaal.

Iemand kan woorden goed herhalen en toch ervaren dat luisteren veel energie kost. Andersom kan een kleine verbetering in verstaanbaarheid in het dagelijks leven groot aanvoelen, omdat het gesprek minder inspannend wordt.

Onderzoek met fNIRS is daarom waardevol. Het kijkt niet alleen naar het antwoord dat iemand geeft, maar ook naar wat er tijdens het luisteren in de hersenen gebeurt.

Dat maakt zichtbaar wat veel hoortoestelgebruikers al lang voelen: luisteren kan hard werken zijn.

Wat kunt u zelf doen bij luistervermoeidheid?

Heeft u vaak last van luistervermoeidheid? Dan zijn er een paar dingen die kunnen helpen:

Laat uw hoortoestellen regelmatig controleren en bijstellen. Kleine aanpassingen kunnen verschil maken, zeker bij spraak in rumoer.

Bespreek met uw audicien in welke situaties u vastloopt. Zeg niet alleen “ik hoor slecht”, maar noem concrete voorbeelden: restaurant, verjaardag, werk, televisie, auto of vergadering.

Gebruik eventuele programma’s of automatische functies van uw hoortoestel. Moderne toestellen kunnen vaak schakelen tussen verschillende luisteromgevingen.

Zorg voor realistische verwachtingen. Een hoortoestel helpt, maar maakt een rumoerige omgeving niet perfect stil.

Neem luisterpauzes wanneer dat nodig is. Vermoeidheid door luisteren is echt en mag serieus genomen worden.

Veelgestelde vragen over luisterinspanning en AI-hoortoestellen

Wat is luisterinspanning?

Luisterinspanning is de mentale moeite die nodig is om geluid en spraak te verwerken. Bij gehoorverlies moeten de hersenen vaak harder werken om woorden te herkennen, vooral in rumoer.

Waarom ben ik moe na gesprekken?

Als spraak niet duidelijk binnenkomt, moet uw brein voortdurend aanvullen en raden. Dat kost energie. Daardoor kunt u na gesprekken, vergaderingen of verjaardagen vermoeid raken.

Wat doet Spheric Speech Clarity?

Spheric Speech Clarity is een AI-techniek van Phonak die spraak beter probeert te scheiden van achtergrondgeluid. Hierdoor kan spraak in lawaai duidelijker worden.

Wat is fNIRS?

fNIRS is een onderzoeksmethode waarmee hersenactiviteit wordt gemeten via veranderingen in zuurstof in het bloed. In gehooronderzoek kan het helpen om luisterinspanning zichtbaar te maken.

Betekent minder hersenactiviteit dat ik beter hoor?

Niet automatisch. Maar in deze studie hing minder activiteit in hersengebieden voor inspannend luisteren samen met minder ervaren luisterinspanning en betere luisteraccuratesse.

Helpt AI in hoortoestellen altijd?

Nee, het resultaat verschilt per persoon en per situatie. AI kan helpen, maar een hoortoestel kan gehoorverlies niet volledig oplossen.

Is Phonak Audéo Sphere Infinio geschikt voor iedereen?

Niet per se. Het kan vooral interessant zijn voor mensen die veel moeite hebben met spraak verstaan in rumoer. Een audicien kan beoordelen of dit toestel past bij uw gehoorverlies en wensen.

Conclusie: beter verstaan én minder hard werken

Nieuw onderzoek laat zien dat moderne hoortoestellen niet alleen moeten worden beoordeeld op hoeveel woorden iemand verstaat. Minstens zo belangrijk is hoeveel moeite het kost om die woorden te verstaan.

De studie naar Phonak Spheric Speech in Loud Noise laat zien dat slimme AI-techniek kan bijdragen aan beter spraakverstaan in rumoer en minder luisterinspanning. Voor hoortoestelgebruikers kan dat een groot verschil maken in het dagelijks leven.

Want goed horen gaat niet alleen over geluid. Het gaat ook over meedoen, energie overhouden en gesprekken kunnen volgen zonder uitgeput te raken.

Twijfelt u of uw huidige hoortoestellen nog voldoende ondersteuning bieden in rumoerige situaties? Of merkt u dat luisteren u veel energie kost? Dan is het verstandig om dit met uw audicien te bespreken. Samen kunt u kijken welke techniek, instelling of oplossing het beste past bij uw gehoor en uw dagelijks leven. Neem contact op.