Wanneer je aan gehoorschade denkt, komen vaak oorzaken als harde muziek, lawaaierige werkplekken of festivals in je op. Maar wist je dat ook bepaalde medicijnen een negatieve invloed kunnen hebben op je gehoor? Dit wordt ook wel ototoxiciteit genoemd. Het betekent letterlijk: giftig voor het oor. En hoewel medicijnen natuurlijk bedoeld zijn om je beter te maken, kunnen sommige bijwerkingen vervelend of zelfs blijvend zijn – waaronder gehoorverlies, oorsuizen (tinnitus) of evenwichtsproblemen. In deze blog nemen we je mee in de wereld van medicijnen die je gehoor kunnen beïnvloeden, wat je daarover moet weten en hoe je jezelf kunt beschermen.
Wat is ototoxiciteit precies?
Ototoxiciteit verwijst naar schade aan het binnenoor die ontstaat door bepaalde stoffen, meestal medicijnen of chemische middelen. Het binnenoor bestaat uit het slakkenhuis (cochlea), dat verantwoordelijk is voor horen, en het evenwichtsorgaan (vestibulair systeem). Wanneer deze structuren beschadigd raken, kan dat leiden tot klachten zoals:
- Gehoorverlies (plotseling of geleidelijk)
- Oorsuizen (tinnitus)
- Gevoeligheid voor geluid (hyperacusis)
- Problemen met balans of duizeligheid
De ernst van deze klachten hangt af van het type medicijn, de dosering, hoe lang je het gebruikt en hoe gevoelig je zelf bent.
Welke medicijnen kunnen invloed hebben op je gehoor?
Er zijn verschillende groepen medicijnen die bekend staan om hun ototoxische effecten. Niet iedereen die deze middelen gebruikt krijgt problemen, maar het is goed om te weten waar je op moet letten.
1. Antibiotica (aminoglycosiden)
Een specifieke groep antibiotica, de aminoglycosiden, kan het gehoor aantasten. Voorbeelden zijn gentamicine, tobramycine en amikacine. Ze worden vaak gebruikt bij ernstige infecties, bijvoorbeeld in het ziekenhuis. Het risico op gehoorschade is groter bij hoge doseringen of langdurig gebruik.
2. Plasmiddelen (diuretica)
Sommige plasmiddelen, zoals furosemide en bumetanide, kunnen tijdelijke gehoorklachten veroorzaken. Deze medicijnen worden vaak voorgeschreven bij hartfalen of hoge bloeddruk. Meestal verdwijnen de klachten zodra het medicijn is afgebouwd of vervangen.
3. Kankermedicijnen (chemotherapie)
Bepaalde chemotherapieën, zoals cisplatine en carboplatine, zijn berucht om hun schadelijke effecten op het gehoor. Bij sommige patiënten kan dit leiden tot blijvend gehoorverlies. Daarom wordt tijdens behandelingen vaak het gehoor nauwlettend gemonitord.
4. Pijnstillers en koortsremmers
Bij hoge doseringen kunnen middelen als aspirine (acetylsalicylzuur) en sommige NSAID’s (bijvoorbeeld ibuprofen, naproxen) oorsuizen of gehoorverlies veroorzaken. Gelukkig zijn deze bijwerkingen meestal tijdelijk en verdwijnen ze zodra je stopt met het medicijn.
5. Malariamiddelen
Middelen die worden gebruikt tegen malaria, zoals kinine, kunnen soms gehoorverlies of tinnitus veroorzaken. Dit komt tegenwoordig minder vaak voor, omdat kinine minder vaak als medicijn wordt ingezet.
6. Andere voorbeelden
Ook bepaalde antidepressiva, antibiotica buiten de aminoglycosiden, en middelen tegen erectiestoornissen zijn in verband gebracht met gehoorklachten. Het gaat vaak om zeldzame gevallen, maar het is belangrijk dat je alert bent.
Hoe merk je dat een medicijn je gehoor beïnvloedt?
De signalen kunnen subtiel beginnen. Denk aan:
- Een aanhoudende piep of suis in je oren na het starten van een medicijn.
- Moeite hebben om zachte geluiden of hoge tonen te horen.
- Gevoel van volheid of druk in het oor.
- Duizeligheid of evenwichtsproblemen die je niet eerder had.
Merk je dit soort klachten, bespreek ze dan zo snel mogelijk met je arts of apotheker. Wacht niet te lang – vroegtijdig signaleren kan erger voorkomen.
Kun je gehoorschade voorkomen?
Helemaal uitsluiten is lastig, maar er zijn wel manieren om de risico’s te beperken:
- Vraag altijd naar de bijwerkingen – vooral als je een nieuw medicijn krijgt voorgeschreven.
- Gebruik medicijnen zoals voorgeschreven – verhoog nooit zelf de dosering.
- Meld direct gehoorproblemen – artsen kunnen vaak overstappen naar een alternatief medicijn of de dosis aanpassen.
- Laat je gehoor testen – zeker als je een medicijn gebruikt waarvan bekend is dat het je gehoor kan aantasten.
- Bescherm je oren tegen extra risico’s – vermijd harde geluiden als je weet dat je medicatie ototoxisch kan zijn.
Tijdelijk of blijvend?
Het lastige aan ototoxische bijwerkingen is dat ze soms tijdelijk zijn, maar ook blijvend kunnen worden. Bij medicijnen als aspirine of furosemide verdwijnen de klachten vaak na het stoppen. Bij middelen als cisplatine of gentamicine kan de schade permanent zijn.
Daarom is monitoring zo belangrijk. In ziekenhuizen worden patiënten die ototoxische chemotherapie krijgen vaak regelmatig getest op hun gehoor, zodat er tijdig ingegrepen kan worden.
Wat kun je zelf doen als je gehoorschade hebt opgelopen?
Soms is het helaas niet te voorkomen dat een medicijn je gehoor blijvend aantast. In dat geval zijn er gelukkig hulpmiddelen en oplossingen om je leven zo comfortabel mogelijk te maken:
- Hoortoestellen: versterken geluiden en helpen bij gehoorverlies.
- Tinnitus-maskeerders: apparaten of apps die achtergrondgeluid geven om een piep te verzachten.
- Gehoorbescherming: als je oren al kwetsbaar zijn, is bescherming bij harde geluiden extra belangrijk.
- Ondersteuning en begeleiding: audiologen en KNO-artsen kunnen advies geven over de beste aanpak.
Conclusie
Medicijnen zijn bedoeld om ons te helpen, maar soms hebben ze bijwerkingen die we niet direct verwachten – zoals gehoorverlies of tinnitus. Dit verschijnsel, ototoxiciteit, komt vaker voor dan je denkt. Vooral bij bepaalde antibiotica, chemotherapie, plasmiddelen en pijnstillers is het risico aanwezig.
Het belangrijkste is alertheid: herken de signalen, meld klachten tijdig en bescherm je oren zo goed mogelijk. Want je gehoor is kostbaar, en eenmaal verloren komt het helaas niet meer terug.
Dus: moet je medicijnen gebruiken, wees dan niet ongerust, maar wel bewust. En stel altijd je vragen aan je arts of apotheker – je oren zullen je er dankbaar voor zijn.
